Umut ile Belirsizlik Arasında

On yılı aşkın süren çatışma ve yerinden edilmenin ardından Türkiye’deki Suriyeli mülteciler değişen siyasi gelişmeler, Suriye içindeki kırılgan güvenlik koşulları ve Türkiye’de yoğunlaşan sosyal ve ekonomik baskılarla şekillenmiş belirsiz bir gelecekle mücadele etmeye devam etmektedirler. Bu bağlamda, geri dönüş meselesi ister gerçekten gönüllü olsun, ister zorunluluktan dolayı erken gerçekleştirilmiş olsun, isterse de kötüleşen koşullar nedeniyle fiilen zorunlu kılınmış olsun, son derece kişisel ve oldukça karmaşık bir konu olmaya devam etmektedir. Kararlar çoğu zaman tek bir nedene bağlı alınmamaktadır; güvenlik, geçim kaygısı, aile içi sorumluluklar, hukuki statü ile onurlu ve istikrarlı bir yaşam isteğinin bir araya gelmesiyle şekillenmektedir.

Bu rapora temel oluşturan görüşmeler, Suriye’de 8 Aralık 2024’te Esad rejiminin devrilmesi ile yaşanan önemli siyasi değişimlerin ardından, 2025 yılının Ağustos ve Aralık aylarında gerçekleştirilmiştir. Bütün oturumlarda katılımcılar, “8 Aralık”tan derin duygusal anlam taşıyan bir an olarak bahsetmiş; bu tarih, rahatlama ve kutlamanın yanı sıra, yaşanan değişimin eve geri dönüş umudunu yeniden gündeme getirmesiyle de öne çıkmıştır.  Ancak bu umut, yas ve henüz çözülmemiş travmalar tarafından sürekli olarak gölgelenmiştir. Birçok katılımcı için “8 Aralık”,  gözaltı, kaybolma ve akrabalarının kaybıyla bağlantılı acı anılar ve süregelen belirsizlikleri de yeniden canlandırmış, katılımcıları geri dönüş hasreti ile yeniden zarar görme korkusu arasında sıkışmış bir durumda  bırakmıştır.

Bu rapor, Mülteci-Der tarafından düzenlenen üç küçük ölçekli nitel görüşmeden elde edilen bilgileri biraraya getirmektedir. Bu rapor, mültecilerin -özellikle kadınların- deneyim ve görüşlerinden yola çıkarak “gönüllü geri dönüş”ün pratikte ne anlama geldiğini, kişilerin hangi güvenilir bilgilere ve usulî güvencelere ihtiyaç duyduğunu; geri dönüş sürecinde güvenliğin, temel hakların ve aile birliğinin korunmasının hangi koşullarda mümkün olabileceğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu çerçevede rapor, yalnızca geri dönüşü teşvik eden veya caydıran faktörleri değil, aynı zamanda birçok mültecinin seçeneklerini değerlendirirken yaşadığı belirsizliği ve kısıtlı seçimleri de vurgulamaktadır.